Çocukların ilk kelimelerini duymak, ebeveynlik yolculuğunun en heyecan verici anlarından biridir. Ancak her çocuk aynı hızda konuşmaz. Bazı çocuklar “açılır” diye beklenirken, bazıları için bu gecikme altta yatan nörolojik veya gelişimsel bir durumun habercisi olabilir.
Konuşma Gecikmesi Nedir?
Konuşma gecikmesi, bir çocuğun dil becerilerinin yaşından beklenen gelişimsel basamakların gerisinde kalmasıdır. Burada önemli olan ayrım; çocuğun sadece kelimeleri mi söyleyemediği (konuşma bozukluğu), yoksa dili anlama ve iletişim kurma becerisinde mi bir sorun olduğudur (dil gecikmesi).
Yaşa Göre Dil Gelişimi Basamakları
Aşağıdaki tablo, genel bir rehber niteliğindedir:
12 Ay: “Anne”, “Baba” gibi anlamlı ilk kelimelerin başlaması.
18 Ay: En az 10-15 kelimelik bir kelime hazinesi ve basit komutları (örn: “Ayakkabını getir”) anlama.
2 Yaş: İki kelimelik cümleler kurma (örn: “Su ver”, “Anne gitti”).
3 Yaş: Kendini ifade edebildiği, yabancıların da anlayabildiği kısa cümleler.
Konuşma Gecikmesinin Nörolojik Nedenleri
Bir çocuk nöroloğu olarak bizler, konuşma gecikmesinin arkasındaki biyolojik ve nörolojik nedenleri araştırırız:
İşitsel Sorunlar: Duyamayan çocuk konuşamaz. İlk adım her zaman işitme testidir.
Otizm Spektrum Bozukluğu: Konuşma gecikmesine göz teması kurmama ve sosyal etkileşim eksikliği eşlik ediyorsa dikkat edilmelidir.
Gelişimsel Gerilik: Bilişimsel gelişimin genel olarak yavaş seyretmesi.
Uyaran Eksikliği: Günümüzde en büyük sorunlardan biri olan aşırı ekran maruziyeti (TV, telefon), beynin dil merkezinin uyarılmasını engeller.
Nörolojik Bozukluklar: Nadir de olsa bazı sendromlar veya konuşma merkezini etkileyen beyin içi süreçler.
Aileler Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalı?
Eğer çocuğunuz;
12 aylıkken işaret parmağıyla bir şeyi göstermiyorsa veya “bay bay” yapmıyorsa,
18 aylıkken komutları anlamıyor gibi görünüyorsa,
2 yaşında hiç kelimesi yoksa veya kelime sayısı 50’nin altındaysa,
Herhangi bir yaşta daha önce kazandığı konuşma becerisini kaybetmeye başladıysa (gerileme), vakit kaybetmeden bir Çocuk Nörolojisi uzmanına başvurulmalıdır.
Erken Müdahalenin Önemi
Konuşma gecikmesinde “Erkek çocuktur geç konuşur” veya “Babası da geç konuşmuştu” gibi yaklaşımlar, bazen kritik müdahale döneminin kaçırılmasına neden olabilir. Erken tanı sayesinde; dil terapisine başlanabilir, özel eğitim desteklenebilir ve varsa nörolojik sorunlar tedavi edilebilir.
Ebeveynlere Tavsiyeler
Ekranı Kapatın: 2 yaş öncesi ekranla tanıştırmayın.
Onunla Konuşun: O cevap vermese de yaptıklarınızı anlatın (“Şimdi tabağını koyuyorum”, “Bak kırmızı bir araba”).
Kitap Okuyun: Resimli kitaplar üzerinden hikayeler anlatmak kelime hazinesini zenginleştirir.
